Ta zapiekanka ziemniaczana to prosty, sycący obiad z produktów, które łatwo znaleźć w każdej kuchni. Cienkie plasterki ziemniaków przechodzą smakiem podsmażonego boczku i cebuli, a śmietanowy sos sprawia, że po upieczeniu są miękkie i kremowe. Na wierzchu powstaje apetyczna, złocista warstwa roztopionego sera. Danie nie wymaga skomplikowanego przygotowania, a większość pracy wykonuje piekarnik. Zapiekanka najlepiej smakuje podana prosto z pieca, po krótkim odpoczynku, gdy sos lekko zgęstnieje i łatwiej można nakładać równe porcje.
Informacje praktyczne
Przygotowanie: 25 minut
Odpoczynek / wyrastanie: Nie wymaga
Pieczenie / Gotowanie: 60–70 minut
Łączny czas: około 1 godziny 35 minut
Liczba porcji: 6
Poziom trudności: łatwy
Wielkość formy lub naczynia: naczynie żaroodporne około 20 × 30 cm
Składniki
- 1,2 kg ziemniaków
- 250 g boczku wędzonego
- 2 duże cebule, około 300 g
- 2 ząbki czosnku
- 300 ml śmietanki 30%
- 100 ml mleka
- 180 g sera żółtego, np. goudy
- 1 łyżka oleju
- 1 płaska łyżeczka suszonego majeranku
- 1/2 łyżeczki słodkiej papryki
- 1/3 łyżeczki świeżo mielonego czarnego pieprzu
- 1/2 łyżeczki soli
- 10 g masła do wysmarowania naczynia
- 2 łyżki posiekanej natki pietruszki
Sposób przygotowania
- Przygotuj boczek i cebulę. Boczek pokrój w niewielką kostkę lub krótkie paski. Cebule obierz i pokrój w cienkie półplasterki. Na dużej patelni rozgrzej łyżkę oleju, dodaj boczek i smaż przez około 4–5 minut na średnim ogniu. Powinien lekko się zrumienić i wytopić część tłuszczu. Dodaj cebulę i smaż jeszcze 5–6 minut, aż zmięknie i stanie się lekko szklista. Pod koniec dodaj przeciśnięty przez praskę czosnek i smaż około 30 sekund. Zdejmij patelnię z ognia.
- Pokrój ziemniaki. Ziemniaki obierz, umyj i pokrój na równe plasterki o grubości około 3 mm. Najwygodniej użyć mandoliny kuchennej, ale równie dobrze można zrobić to ostrym nożem. Plasterki nie powinny być zbyt grube, ponieważ wtedy będą potrzebowały znacznie więcej czasu, aby zmięknąć w piekarniku. Po pokrojeniu nie płucz ziemniaków – naturalna skrobia pomoże zagęścić sos.
- Przygotuj sos. Do miski wlej śmietankę oraz mleko. Dodaj sól, pieprz, majeranek i słodką paprykę. Dokładnie wymieszaj trzepaczką. Z solą warto zachować umiar, ponieważ zarówno boczek, jak i żółty ser są już dość słone.
- Ułóż zapiekankę. Naczynie żaroodporne o wymiarach około 20 × 30 cm dokładnie wysmaruj masłem. Układaj plasterki ziemniaków lekko na zakładkę. Pomiędzy nimi równomiernie rozkładaj boczek z cebulą. Możesz przygotować 2–3 warstwy, zależnie od wysokości naczynia. Całość powoli zalej przygotowaną mieszanką śmietanki i mleka, tak aby płyn dostał się również pomiędzy plasterki ziemniaków.
- Rozpocznij pieczenie. Piekarnik rozgrzej do 190°C, grzanie góra-dół. Naczynie szczelnie przykryj folią aluminiową lub pokrywką i wstaw na środkowy poziom piekarnika. Piecz przez około 40 minut. Przykrycie jest ważne – zatrzymana para pomaga ziemniakom równomiernie zmięknąć, zanim ich powierzchnia zacznie się mocno rumienić.
- Dodaj ser. Po 40 minutach ostrożnie zdejmij przykrycie. Sprawdź ziemniaki cienkim nożem. Powinien już wchodzić w plasterki z niewielkim oporem. Ser zetrzyj na tarce o dużych oczkach i równomiernie rozsyp na powierzchni zapiekanki. Wstaw naczynie ponownie do piekarnika, tym razem bez przykrycia.
- Dopiekaj do zrumienienia. Piecz jeszcze przez 20–30 minut w temperaturze 190°C, aż ziemniaki będą całkowicie miękkie, sos wyraźnie zgęstnieje, a ser utworzy złocistą, miejscami mocniej przypieczoną warstwę. Jeśli ser rumieni się zbyt szybko, luźno przykryj zapiekankę folią na ostatnie kilka minut.
- Pozwól zapiekance chwilę odpocząć. Po wyjęciu z piekarnika pozostaw ją na 10 minut. Gorący sos w tym czasie lekko zgęstnieje, dzięki czemu porcje nie będą rozpadały się podczas nakładania. Przed podaniem posyp zapiekankę posiekaną natką pietruszki.
Wskazówki, dzięki którym przepis się uda
- Krój ziemniaki równo. Plasterki o podobnej grubości upieką się w tym samym czasie. Optymalna grubość to około 3 mm.
- Nie płucz pokrojonych ziemniaków. Skrobia znajdująca się na ich powierzchni naturalnie zagęszcza śmietanowy sos.
- Nie przesadzaj z solą. Wędzony boczek i żółty ser wnoszą sporo słonego smaku.
- Pierwszą część pieczenia wykonaj pod przykryciem. Bez tego powierzchnia może się przypiec, zanim ziemniaki w środku zdążą zmięknąć.
- Sprawdzaj ziemniaki nożem, a nie tylko zegarkiem. Różne odmiany ziemniaków mogą potrzebować nieco innego czasu pieczenia.
- Nie krój zapiekanki natychmiast po wyjęciu z pieca. Kilka minut odpoczynku poprawia jej konsystencję i ułatwia porcjowanie.
Warianty i zamienniki
Z kiełbasą zamiast boczku: można użyć około 250 g dobrej kiełbasy wędzonej. Pokrój ją w półplasterki i krótko podsmaż razem z cebulą. Smak będzie łagodniejszy i bardziej mięsny, ale zapiekanka pozostanie równie sycąca.
Z pieczarkami: dodaj 250 g pieczarek pokrojonych w plasterki. Podsmaż je osobno, aż odparuje z nich większość wody, a następnie połącz z boczkiem i cebulą. Nie dodawaj surowych pieczarek bezpośrednio do zapiekanki, ponieważ mogą puścić dużo płynu i rozrzedzić sos.
Z innym serem: gouda może zostać zastąpiona edamskim, morskim lub łagodnym cheddarem. Cheddar nada potrawie bardziej zdecydowany smak i nieco intensywniejszy kolor.
Lżejsza wersja sosu: śmietankę 30% można zastąpić śmietanką 18% przeznaczoną do gotowania. Sos będzie mniej kremowy, ale nadal dobrze połączy warstwy zapiekanki.
Przechowywanie
Po całkowitym ostudzeniu zapiekankę przełóż do szczelnego pojemnika lub przykryj naczynie i przechowuj w lodówce maksymalnie przez 3 dni. Nie zostawiaj jej przez wiele godzin w temperaturze pokojowej ze względu na obecność boczku, śmietanki i sera. Porcję najlepiej odgrzewać w piekarniku w temperaturze 170°C przez około 15–20 minut, pod przykryciem, a na ostatnie kilka minut odkryć. Zapiekankę można również zamrozić w pojedynczych porcjach na około 2 miesiące. Najlepiej rozmrażać ją przez noc w lodówce, a następnie dokładnie podgrzać.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego ziemniaki po upieczeniu nadal są twarde?
Najczęstszą przyczyną są zbyt grube plasterki albo zbyt krótki czas pieczenia pod przykryciem. Pokrój ziemniaki na około 3 mm i przed dodaniem sera sprawdź je cienkim nożem. Jeśli nadal są wyraźnie twarde, przykryj naczynie i piecz dodatkowe 10–15 minut.
Czy trzeba wcześniej gotować ziemniaki?
Nie. Przy cienkich plasterkach i pierwszym etapie pieczenia pod przykryciem surowe ziemniaki zdążą zmięknąć bez wcześniejszego gotowania. Dzięki temu zachowują więcej skrobi, która pomaga uzyskać kremową konsystencję sosu.
Czy zapiekankę można przygotować wcześniej?
Można przygotować ją kilka godzin wcześniej, ale najlepiej od razu upiec, ostudzić i przechować w lodówce. Przechowywanie surowych, pokrojonych ziemniaków w sosie przez całą noc może wpłynąć na ich kolor i konsystencję.
Co zrobić, jeśli zapiekanka jest zbyt płynna?
Po wyjęciu z piekarnika pozostaw ją na około 10 minut. Sos gęstnieje podczas stygnięcia. Jeśli po pełnym czasie pieczenia nadal jest bardzo rzadki, dopiekaj zapiekankę bez przykrycia przez kolejne 5–10 minut, kontrolując stopień zrumienienia sera.
