Zapiekanka ziemniaczana z porem i serem to proste, sycące danie, które świetnie sprawdza się zarówno jako samodzielny obiad, jak i dodatek do pieczonego mięsa czy ryby. Cienkie plasterki ziemniaków podczas pieczenia miękną w śmietanowym sosie, a delikatny por nadaje całości lekko słodkawy, warzywny aromat. Warstwa sera na wierzchu tworzy apetyczną, złocistą skorupkę. Przygotowanie nie wymaga skomplikowanych technik, ale warto zadbać o równe pokrojenie ziemniaków, dzięki czemu wszystkie warstwy upieką się w tym samym czasie.
Informacje praktyczne
- Przygotowanie: 25 minut
- Pieczenie: 55–65 minut
- Czas całkowity: około 1 godzina 25 minut
- Porcje: 6
- Trudność: łatwa
- Temperatura pieczenia: 190°C, góra-dół
- Naczynie: około 28 × 20 cm lub okrągłe o średnicy 26–28 cm
Składniki
- 1,2 kg ziemniaków
- 2 średnie pory, około 350 g
- 1 łyżka masła do smażenia
- 1 ząbek czosnku
- 250 ml śmietanki 30%
- 150 ml mleka
- 1 łyżeczka soli
- 1/2 łyżeczki świeżo mielonego czarnego pieprzu
- 1/4 łyżeczki gałki muszkatołowej
- 180 g tartego sera żółtego, np. goudy lub cheddara
- 30 g drobno startego parmezanu
- 1 łyżeczka masła do wysmarowania naczynia
Przygotowanie
- Przygotuj ziemniaki. Obierz je, umyj i pokrój na cienkie plasterki o grubości około 3 mm. Najłatwiej zrobić to mandoliną kuchenną, ale można również użyć ostrego noża. Nie płucz pokrojonych ziemniaków, ponieważ zawarta w nich skrobia pomoże zagęścić sos podczas pieczenia.
- Przygotuj por. Odetnij ciemnozielone, twarde części oraz korzenie. Pozostałą białą i jasnozieloną część przekrój wzdłuż i bardzo dokładnie wypłucz pomiędzy warstwami. Pokrój w krążki o grubości około 5 mm.
- Podsmaż warzywa. Na patelni rozpuść 1 łyżkę masła. Dodaj por i smaż na średnio małym ogniu przez 5–6 minut, mieszając. Powinien zmięknąć, ale nie musi się rumienić. Pod koniec dodaj drobno posiekany czosnek i smaż jeszcze około 30 sekund.
- Przygotuj sos. Do rondelka wlej śmietankę i mleko. Dodaj sól, pieprz oraz gałkę muszkatołową. Podgrzewaj na małym ogniu do momentu, gdy płyn będzie gorący, ale nie doprowadzaj go do intensywnego wrzenia. Zdejmij z ognia.
- Ułóż zapiekankę. Piekarnik rozgrzej do 190°C. Naczynie wysmaruj łyżeczką masła. Na dnie ułóż warstwę ziemniaków, następnie część pora i niewielką ilość startego sera. Powtarzaj warstwy do wykorzystania składników. Zachowaj około 60 g żółtego sera oraz cały parmezan na wierzch.
- Dodaj sos i rozpocznij pieczenie. Powoli zalej ziemniaki ciepłą mieszanką śmietanki i mleka. Lekko dociśnij warstwy łopatką, aby płyn równomiernie rozszedł się pomiędzy plasterkami. Naczynie przykryj folią aluminiową i piecz przez 35 minut.
- Zrumień wierzch. Ostrożnie zdejmij folię. Posyp zapiekankę pozostałym żółtym serem i parmezanem. Piecz bez przykrycia jeszcze 20–30 minut. Zapiekanka jest gotowa, gdy nóż łatwo przechodzi przez ziemniaki, sos jest wyraźnie zagęszczony, a powierzchnia mocno złocista.
- Odstaw przed podaniem. Po wyjęciu z piekarnika pozostaw zapiekankę na 10–15 minut. Ten krótki odpoczynek pozwoli sosowi zgęstnieć i sprawi, że porcje będą łatwiejsze do nakładania.
Porady
- Ziemniaki krojone na jednakową grubość pieką się znacznie równiej. Plasterki około 3 mm są optymalne do tej zapiekanki.
- Wybieraj ziemniaki przeznaczone do gotowania i zapiekania, najlepiej typ kulinarny B lub BC. Zachowują kształt, ale jednocześnie dobrze łączą się z kremowym sosem.
- Pora należy bardzo dokładnie wypłukać, ponieważ pomiędzy jego warstwami często pozostaje piasek i ziemia.
- Jeśli ser zacznie rumienić się zbyt szybko, przykryj naczynie luźno folią aluminiową na ostatnie kilkanaście minut.
- Nie pomijaj odpoczynku po pieczeniu. Bezpośrednio po wyjęciu z piekarnika sos jest bardziej płynny i stabilizuje się podczas stygnięcia.
- Przed zakończeniem pieczenia zawsze sprawdź ziemniaki nożem. Czas może się nieznacznie różnić zależnie od odmiany i grubości plasterków.
Warianty i zamienniki
Z boczkiem: podsmaż 120 g boczku pokrojonego w kostkę i dodawaj go pomiędzy warstwy razem z porem. W takim przypadku zmniejsz ilość soli.
Z szynką: między ziemniaki można dodać około 150 g dobrej jakości szynki pokrojonej w niewielkie kawałki. Dzięki temu zapiekanka stanie się bardziej sycącym daniem obiadowym.
Lżejsza wersja: śmietankę 30% zastąp śmietanką 18% do gotowania. Sos będzie trochę mniej aksamitny, ale nadal dobrze połączy ziemniaki.
Inne sery: zamiast goudy można użyć gruyère, emmentalera albo łagodnego cheddara. Niewielka ilość sera pleśniowego nada zapiekance znacznie intensywniejszy charakter.
Z dodatkiem ziół: do sosu można dodać łyżeczkę świeżych listków tymianku albo odrobinę posiekanego rozmarynu.
Przechowywanie
Po całkowitym ostudzeniu przełóż pozostałą zapiekankę do szczelnego pojemnika lub przykryj naczynie i przechowuj w lodówce maksymalnie przez 3 dni.
Najlepiej odgrzewać ją w piekarniku w temperaturze 180°C przez około 15–20 minut, aż środek będzie dokładnie gorący. Pojedynczą porcję można również podgrzać w kuchence mikrofalowej.
Zapiekankę można przygotować wcześniej, złożyć w naczyniu i przechować w lodówce przez kilka godzin przed pieczeniem. Jeśli trafia do piekarnika bezpośrednio z lodówki, może potrzebować około 10 minut dłuższego pieczenia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy ziemniaki trzeba wcześniej gotować?
Nie. Przy plasterkach o grubości około 3 mm ziemniaki mogą zostać użyte na surowo. Pierwsza część pieczenia pod przykryciem zapewnia odpowiednią ilość pary i pomaga im równomiernie zmięknąć.
Dlaczego zapiekanka jest wodnista?
Najczęściej została pokrojona natychmiast po wyjęciu z piekarnika albo ziemniaki puściły dużo wody. Po upieczeniu warto odczekać 10–15 minut, aby skrobia i śmietanowy sos mogły się ustabilizować.
Czy można przygotować zapiekankę dzień wcześniej?
Tak. Można upiec ją dzień wcześniej, schłodzić i przechować w lodówce, a następnego dnia dokładnie odgrzać. Najbardziej chrupiący wierzch uzyskasz jednak przy podaniu bezpośrednio po pierwszym pieczeniu.
Co podać do zapiekanki ziemniaczanej z porem?
Jako samodzielne danie dobrze smakuje z prostą zieloną sałatą i kwaśnym winegretem. Jako dodatek pasuje do pieczonego kurczaka, ryb, kotletów oraz innych pieczonych warzyw.
